Waar wachten we op?

Op zondag 10 oktober liep ik, net als vele anderen, voor het eerst sinds lang weer mee in een klimaatmars. De boodschap van deze betoging? Ik denk dat we die als volgt kunnen samenvatten. Ons huis staat in brand! Het is geen vijf over twaalf meer maar half één! We moeten nú iets doen! Het is tijd voor drastische maatregelen, die écht iets veranderen. Daarmee bedoelen we echt niet hier en daar een subsidietje voor isolatie, of een vergroening van een wagenpark. Er moeten nu echt wel dingen veranderen.

Er zijn vijf Belgische politieke partijen waarvan het partijbestuur beslist heeft dat ze het eens zijn met de boodschap van deze betoging

Samen met mij liepen zondag vijf politieke partijen mee: PVDA, Ecolo, Groen, PS en Vooruit. En dan bedoel ik niet dat er sommige leden van die partijen op eigen initiatief meeliepen in de betoging – dat lijkt me evident. Nee, ik bedoel dat de partijen zelf aanwezig waren, compleet met vlaggen, tenten, politieke kopstukken en alles wat je wilt. Met andere woorden, er zijn vijf (!) Belgische politieke partijen waarvan het partijbestuur beslist heeft dat ze het eens zijn met de boodschap van deze betoging, in die mate dat ze het nuttig vonden om als partij mee te lopen.

Met vijf partijen kun je toch al wat gedaan krijgen, zou je denken.

De Back to the Climate-mars in Brussel op 10 oktober 2021 (foto DimiTalen). De gele vlaggen en ballonnen zijn van Amnesty International, maar de rode en groene vertegenwoordigen politieke partijen.

Incontournable

Toegegeven, op de PS na zijn dit niet direct de grootste partijen van het land. Maar toch. In de parlementen van het Brussels Gewest, het Waals Gewest, en de Franse Gemeenschap hebben deze partijen samen een absolute meerderheid! Ze kunnen met andere woorden om het even welke wet zonder problemen door het parlement krijgen – op voorwaarde dat ze onderling overeenkomen natuurlijk. In de federale Kamer hebben ze 61 van de 150 zetels. Geen meerderheid, maar genoeg om – samen – incontournable te zijn, zoals dat dan heet. Genoeg om tegen de andere partijen te zeggen: ofwel regeer je met het Vlaams Belang, ofwel hou je rekening met onze klimaateisen. Opnieuw, op voorwaarde dat ze aan hetzelfde zeel trekken.

In de parlementen van het Brussels Gewest, het Waals Gewest, en de Franse Gemeenschap hebben deze partijen samen een absolute meerderheid!

Maar is dat dan zo moeilijk? Toevallig of niet gaat het hier over vijf linkse partijen. Vijf partijen die het erover eens zullen zijn dat klimaatbeleid ook sociaal moet zijn. Die de kloof tussen arm en rijk minder diep willen maken. Die liever de rijken zullen belasten dan te besparen ten koste van de armen. Vijf partijen die niet bij hoogdringendheid confederalisme willen invoeren of een ander soort staatshervorming willen doorvoeren. Vijf partijen die, kortom, toch wel genoeg raakvlakken zouden moeten hebben om min of meer overeen te komen.

Zeker, er zijn ook verschillen, maar die zijn er altijd. De voornaamste hindernis is waarschijnlijk dat de PVDA als te extreem, te radicaal beschouwd wordt. Dat ze zich volgens sommigen onvoldoende distantieert van dictatoriale communistische regimes in het buitenland. Dat zou kunnen, ik wil mij daar hier niet over uitspreken, ook omdat ik onvoldoende op de hoogte ben. Maar ik heb deze partij in elk geval nog nooit zélf horen pleiten voor iets dat tegen onze democratische rechtsstaat ingaat. Ik geloof niet dat dit een partij is die de democratie wil afschaffen of censuur of dictatuur invoeren. Kun je daar dan niet mee samenwerken als linkse partij?

De regering-Wilmès had ook niet in haar regeerakkoord staan dat ze mensen zou verbieden om bij elkaar op bezoek te gaan, maar ze deed het toch. Omdat het nodig was.

Misschien wordt de PVDA op nog andere vlakken te extreem of te populistisch bevonden. Maar: daar hoef je allemaal niet in mee te gaan. De PVDA is wél een partij die een sociaal klimaatbeleid wil. Dus als je dit inderdaad de hoogste prioriteit van deze tijd vindt – wat toch wel de boodschap was van de klimaatmars – kun je daar dan niet mee samenwerken?

Of kun je niet op zijn minst geloofwaardig dreigen om dat te doen? Laten we niet vergeten dat ook de meeste andere partijen in ons land erkennen dat de klimaatcrisis een urgent probleem is waartegen dringend maatregelen genomen moeten worden. Is het dan niet mogelijk om te zeggen: begin er aan, nu, vandaag, met ons, tenzij je liever hebt dat we met de communisten samenwerken?

Een delegatie van Vooruit op de klimaatmars van 10 oktober 2021 (foto DimiTalen)

Actie

Vier van de partijen die zondag mee protesteerden tegen het schandalige gebrek aan klimaatbeleid in ons land (en de rest van de wereld) maken deel uit van de federale regering van datzelfde landje én die van het Brussels Gewest. Twee ervan zitten in de Waalse regering.

Is er dan echt niet méér mogelijk dan eisen dat vanaf 2026 de gesubsidieerde salariswagens van gegoede Belgen op (niet noodzakelijk groene) elektriciteit rijden? Kunnen we dan niet méér bereiken dan een bescheiden vliegtaks?

Zeker, we zijn maar een klein landje en onze uitstoot – hoewel hoog – is verwaarloosbaar op wereldniveau. Maar we kunnen wel een voorbeeldrol spelen, dat heeft ons land al eerder met succes gedaan.

En ja, deze federale regering met haar recentste begroting is zeker een verbetering tegenover vroeger. Maar nog eens: we zitten in een acute wereldwijde crisis. Mag het dan niet iets sneller gaan?

Regeerakkoord

Ja maar, hoor ik u zeggen. We hebben een regeerakkoord. We kunnen niet zomaar wetten stemmen die niet in het regeerakkoord staan!

Sorry, maar dat is bullshit. Natuurlijk kan dat wel. We zitten in een ongeziene wereldwijde crisis. De regering-Wilmès had ook niet in haar regeerakkoord staan dat ze mensen zou verbieden om bij elkaar op bezoek te gaan, maar ze deed het toch. Omdat het nodig was. Omdat we in een ongeziene wereldwijde crisis zaten.

“We weten wel wat we moeten doen, maar we weten niet hoe we daarna nog verkozen moeten geraken.” Welnu, ik zal het u zeggen, mijnheer Tobback: door samen te werken.

Ja maar, een wisselmeerderheid, dat zorgt voor ambras in de regering! Tja. Als je als partij vindt dat het klimaat geen regeringscrisis waard is, waarom ga je dan mee betogen? Is de tijd van de voorzichtige, politiek verantwoorde, geleidelijke verbetering niet een beetje voorbij intussen?

Ja maar, hoor ik Bruno Tobback nog zeggen. We weten wel wat we moeten doen, maar we weten niet hoe we daarna nog verkozen moeten geraken. Welnu, ik zal het u zeggen, mijnheer Tobback: door samen te werken. Als één minister een onpopulaire klimaatmaatregel invoert, riskeert die daar inderdaad voor afgestraft te worden. Maar als je zoiets met vijf partijen doet? Als je de christendemocraten, liberalen en/of de N-VA kunt dwingen om erin mee te gaan? Alle Belgen zullen heus niet zomaar voor het Vlaams Belang gaan stemmen in 2024. Een deel wel, maar de meesten niet. De meesten zullen wel beseffen dat dit nodig is.

Kartel

Weet u wat, mijnheer Tobback? Vorm in 2024 een kartel met de vijf partijen die zondag meebetoogden. Een Klimaatkartel – het klinkt nog goed ook. En trek naar de kiezer met één enkele belofte: een sociaal maar effectief klimaatbeleid. Ik heb geen glazen bol, en er is niets dat garandeert dat elke partij op zich daar groter van zal worden. Maar ik geef u op een briefje dat het Klimaatkartel als grootste partij uit de bus zal komen in Brussel, Wallonië en België. Niet iedereen zal herverkozen worden, maar het kartel zal er staan. En het zal aan zet zijn om drie regeringen te vormen.

Misschien zelfs vier regeringen, als de score in Vlaanderen goed genoeg is. In het huidige Vlaams Parlement hebben Groen, Vooruit en PVDA samen immers meer dan 1 op 4 zetels in handen. Minder dan de N-VA, maar niet zóveel minder. Mits een goede campagne maakt het kartel kans om ook in Vlaanderen de grootste partij te worden.

Vorm in 2024 een kartel met de vijf partijen die zondag meebetoogden, en trek naar de kiezer met één enkele belofte: een sociaal maar effectief klimaatbeleid.

Centrumrechts

Let wel: ik wil de overige partijen zeker niet verwijten dat ze niet op de klimaatmars waren – integendeel. Het is niet ongebruikelijk dat regeringspartijen beleid voeren in plaats van te betogen tegen de afwezigheid van beleid. En als je al jarenlang zulk beleid mee tegenhoudt of in elk geval niet als prioritair beschouwt, is het maar eerlijk om ook niet mee te lopen in een klimaatmars.

Zoals ik al zei: ook de liberalen, de N-VA en zelfs de christendemocraten erkennen tegenwoordig dat het klimaatprobleem reëel is en dringend aangepakt moet worden. Dat is rijkelijk laat, maar beter laat dan nooit.

Ik hoop dat ook deze partijen stilaan werk zullen maken van een echt klimaatbeleid dat die naam waardig is, zodat ook Vlaanderen eindelijk zijn steentje kan bijdragen. En ik hoop dat de verkiezingen in 2024 gewonnen zullen worden door de partijen die hier het hardst in durven doorduwen – welke dat op dat moment ook zullen zijn.

Maar het goede nieuws is dat de rest van het land daar niet op hoeft te wachten. De vijf partijen die op 10 oktober een duidelijk standpunt innamen, kunnen nú in actie komen.

The time is now

The time is now, zoals Vooruit zelf al vermeldde op haar spandoek. Stop dus met het negeren van de belangrijke partner die de PVDA is, en stop met achter de rechtse partijen aan te lopen als een underdog die al blij mag zijn dat hij überhaupt iets te zeggen heeft. Er zijn wel degelijk heel wat politici die vinden dat er nú iets moet gebeuren. En er zijn er weinig die dat nog echt durven tegenspreken. Dus. Waar wachten we op?

Een succesverhaal

Santorini – foto Wikimedia

Het ligt eigenlijk voor de hand. Het had al veel langer duidelijk moeten zijn. En toch heb ik pas vandaag beseft waar de regering-Jambon met Vlaanderen écht naartoe wil. Ze zegt wel dat ze een voorbeeld wil nemen aan de Noord-Europese landen, maar dat is maar een afleidingsmanoeuvre om de linkse medemens bezig te houden. In werkelijkheid willen Bart De Wever en zijn vrienden Vlaanderen omvormen tot een land naar het voorbeeld van de landen die écht goed bezig zijn in Europa: Griekenland, Italië en het Verenigd Koninkrijk.

In werkelijkheid willen ze Vlaanderen omvormen naar het voorbeeld van de landen die écht goed bezig zijn in Europa: Griekenland, Italië en het Verenigd Koninkrijk.

Het is reeds lang geweten dat De Wever dweept met de staatslieden uit de Grieks-Romeinse periode. En ook de voorkeur van rechtsere partijen voor het Angelsaksisch model is bezwaarlijk een geheim te noemen. En geef hen eens ongelijk: het gaat hier over landen die stuk voor stuk ooit het centrum waren van een groot wereldrijk. Landen met een rijk verleden en diepgewortelde tradities die met trots worden verdergezet, hoe belachelijk ze soms ook mogen zijn. Landen ook die ooit, lang geleden, de meest democratische van Europa genoemd konden worden. En wat is er nu belangrijker dan een roemrijk verleden?

Een verleden geeft je gezag, recht van spreken. Het geeft je bevoorrechte posities in de geschiedenis en in de wereldorde. Het is ook goed voor het toerisme, en dat zorgt dan weer voor jobs, jobs, jobs.

Kortom, we moeten dus een land worden met een verleden. En laat dat nu net zijn waar deze regering zich voor de volle honderd percent voor inzet.

De eerste stap was het aan boord houden van CD&V in de coalitie. Een betere vertegenwoordiging van het verleden is er in de Vlaamse politiek immers niet te vinden.

De Acropolis in Athene – Foto Carole Raddato (licentie) (Wikimedia)

De volgende stap is het cultuurbeleid. We focussen op het onderhouden van ons erfgoed, investeren zwaar in Vlaamse Meesters – met andere woorden, in kunst die er al is – en bouwen nieuwe musea, waar we de glorie van weleer nóg beter kunnen beleven – net als in Griekenland.

Net als Griekenland beseffen we dat het niet nodig is om ook in het heden een rol van betekenis te spelen. Een verleden is ruimschoots voldoende om een succesvolle natie te zijn.

Aan de hand van deze kunst uit het verleden definiëren we onze Vlaamse identiteit. Door die zorgvuldig te betonneren in een Vlaamse canon vermijden we dat er toch nog vernieuwing zou binnensluipen.

Aan de hand van deze kunst uit het verleden definiëren we onze Vlaamse identiteit. Door die zorgvuldig te betonneren in een Vlaamse canon vermijden we dat er toch nog vernieuwing zou binnensluipen. Om helemaal zeker te zijn, houden we ook vreemdelingen zoveel mogelijk buiten. Zij hebben tenslotte zelf een verleden en hoeven zich niet met dat van ons in te laten.

Investeren in verkeersveiligheid of openbaar vervoer is nergens voor nodig – dat bewijzen Griekenland en Italië, waar de boel toch ook blijft draaien zonder.

Maar ook het klimaatbeleid van deze regering – en de vorige – is ingenieus in elkaar gestoken om onze zuiderse voorbeeldlanden zoveel mogelijk te benaderen. Toeristen houden immers van zon, hitte en stranden. Door zo weinig mogelijk te doen aan de opwarming van de aarde, worden onze zomers steeds zonniger en heter. Als we nog een tijdje dapper blijven aanmodderen, zal de zeespiegel stijgen waardoor onze kustlijn gevoelig langer zal worden. Bovendien zal Brugge overspoeld worden door zeewater en zodoende haar rol als Venetië van het Noorden eindelijk ten volle kunnen vervullen.

Als we nog een tijdje dapper blijven aanmodderen, zal de zeespiegel stijgen waardoor onze kustlijn gevoelig langer zal worden.

Door nauwkeurig te definiëren wat de media wel en niet nog mogen brengen, wordt ook ons medialandschap op Italiaanse leest geschoeid.

Onze staatsschuld is weliswaar nog niet zo groot als die van Griekenland, dat blijft dus nog een werkpuntje, maar vanuit de voormalige federale regering hebben de coalitiepartners alvast erg hun best gedaan om een groot gat achter te laten in de begroting. Door die regering vervolgens te laten vallen en de formatiegesprekken tot in den treure te laten aanslepen, vermijden ze dat bepaalde linkse onverlaten daar nog iets aan zouden kunnen doen.

De Vlaamse onafhankelijkheid wordt een abrupte no-deal Vlexit waar Boris Johnson alleen maar van kan dromen.

Een federale regering is sowieso eerder een middel dan een doel – als het aan Jambon & co ligt, wordt Vlaanderen best zo snel mogelijk onafhankelijk. En dat brengt ons bij de rol van het Verenigd Koninkrijk als voorbeeldland. De Vlaamse onafhankelijkheid wordt een abrupte no-deal Vlexit waar Boris Johnson alleen maar van kan dromen: van artikel 50 en de bijhorende onderhandelingen is geen sprake – dat is voor lidstaten die uit de Unie stappen. Vlaanderen is geen lidstaat en kan dus ook artikel 50 niet inroepen. Direct en zonder pardon uit de Unie dus. Een recept voor ongeëvenaard succes als nieuwe natie.

Ik geef het toe: ik had het zo ingenieus niet kunnen bedenken. Bart De Wever is en blijft een meesterstrateeg.

Keuzestress

Ik heb heel wat vrienden en kennissen die er wat rechtsere ideeën op nahouden dan ik. De meesten doen dat ongetwijfeld uit overtuiging. Ze zijn ervan overtuigd dat een slanke overheid beter is voor iedereen, en dat een beperkte sociale zekerheid mensen activeert. Ze vinden dat linkse partijen mensen betuttelen, in plaats van er vertrouwen in te hebben dat mensen voor zichzelf kunnen zorgen.

Of ze vinden dat sommige mensen te weinig moeite doen om voor zichzelf te zorgen, en zich al te gemakkelijk laten verzorgen door de uitgebreide sociale vangnetten waar linkse partijen voor pleiten. Ze willen hun geld, waar ze vaak hard voor gewerkt hebben, niet zomaar uitdelen aan mensen die het niet verdienen of niet nodig hebben.

Deze links-rechts-discussie bestaat al decennia, en ze zal waarschijnlijk nog decennia lang blijven voortduren. Daar is niets mis mee. Maar ik zou ze vandaag even opzij willen zetten.

Er zit zeker een kern van waarheid in dat alles. Ik ben het meestal niet zo eens met rechtse partijen omdat je volgens mij niet goed genoeg het onderscheid kunt maken tussen wie echt hulp nodig heeft en wie niet. En ik vind het erger om iemand die hulp nodig heeft niet te helpen, dan om iemand te helpen die eigenlijk voor zichzelf kan zorgen.

Deze links-rechts-discussie bestaat al decennia, en ze zal waarschijnlijk nog decennia lang blijven voortduren. Daar is niets mis mee. Maar ik zou ze vandaag even opzij willen zetten.

De meeste van deze weldenkende rechtse medemensen beseffen ongetwijfeld ook wel dat we dringend iets moeten doen aan de opwarming van de aarde. In hun eigen belang, en in dat van alle andere mensen. Maar ze aarzelen om op Groen te stemmen, als ze het al overwegen, want Groen is een tamelijk linkse partij. En helaas is er geen rechtse groene partij.

Ze aarzelen om op Groen te stemmen, als ze het al overwegen, want Groen is een tamelijk linkse partij. En helaas is er geen rechtse groene partij.

Waarom is dat zo? Dat is mij ook niet helemaal duidelijk, maar het blijkt zo te zijn. Een mogelijke verklaring is dat liberalen een probleem hebben met het verplichten en verbieden van dingen, en met een overheid die teveel regels oplegt. In de liberale vrijemarktfilosofie zorgen individuen automatisch voor zichzelf, en omdat ze dat allemaal doen, dienen ze ook het algemeen belang. In veel gevallen werkt dat, maar in het geval van global warming denk ik dat het ondertussen wel bewezen is dat dit niét werkt.

Het zou beter zijn mocht er een rechtse groene partij zijn, en ik denk dat ze best wel succesvol zou zijn.

Terwijl CD&V wegvlucht in complottheorieën en N-VA stemmen ronselt door te zeggen dat het wel in orde zal komen (we zijn in het verleden ook nooit uitgestorven, dus waarom zou dat nu plots wel gebeuren, zo luidt de redenering), probeert Open VLD vandaag dapper dat gat op te vullen.

In het programma van Open VLD staan een aantal interessante klimaatvoorstellen. Toch kan ik me niet van de indruk ontdoen dat deze voorstellen snel-snel bijeengeraapt zijn toen de klimaatspijbelaars plots de straten van Brussel vulden.

In het programma van Open VLD staan een aantal interessante klimaatvoorstellen, zoals de klimaatbegroting, “die transparant alle opbrengsten en kosten van onze klimaatinspanning in kaart brengt”. Toch kan ik me niet van de indruk ontdoen dat deze voorstellen snel-snel bijeengeraapt zijn toen de klimaatspijbelaars plots de straten van Brussel vulden.

Het programma is op dit vlak erg vaag, en lijkt hoofdzakelijk te bestaan uit ideeën en richtlijnen eerder dan concrete maatregelen. Neem nu deze paragraaf:

“De energiemix van de toekomst zal gedomineerd worden door energie uit hernieuwbare bronnen. De prijzen voor onder andere windmolens en zonnepanelen zijn al sterk gedaald en dat zal zich enkel doorzetten. De technologie is volwassen en de business case in meer en meer gevallen rendabel. Daardoor kan ook de steun voor deze technologieën verder afgebouwd worden. Particulieren die in zonnepanelen investeren zien hun investering vandaag al op acht jaar terug betaald, zonder één euro subsidie. Nadien kan je nog vele jaren een lage energieprijs genieten.”

Verkiezingsprogramma van Open VLD

Klopt helemaal. Maar dat is toch geen klimaatmaatregel? Zeker, zonnepanelen zijn ook rendabel zonder subsidie, en dat is potentieel een goed argument om ze niet te subsidiëren. We willen onze kinderen immers niet alleen een leefbare planeet nalaten, maar liefst ook geen schuldenberg. Maar je kunt bezwaarlijk beweren dat het klimaat hier beter van wordt. Bovendien kan niet iedereen de investering in zonnepanelen zomaar ophoesten zonder subsidie.

Of dit:

Vanaf 2026 zullen we al een capaciteit van 4 GW aan windenergie geïnstalleerd hebben. Dat komt overeen met de capaciteit van 4 grote kerncentrales. We onderzoeken de mogelijkheden om volle zee te gebruiken om hernieuwbare energie te produceren en versterken de internationale samenwerking op en rond de Noordzee met de uitbouw van een ‘Northsea Grid’ dat windmolenparken verbindt en rendementen optimaliseert.

Verkiezingsprogramma van Open VLD

Heel goed idee, maar voor een partij die “gewoon doen” als slogan heeft, is dit toch wel heel voorzichtig? Versta me niet verkeerd – ik vind het een goed idee om de dingen te onderzoeken voor je een beslissing neemt. Maar dat dat nu nog moet gebeuren, toont volgens mij dat de partij haar huiswerk (nog) niet gemaakt heeft. Ik kan niet anders dan vermoeden dat dat komt omdat Open VLD pas in januari 2019 in allerijl een klimaatprogramma is beginnen schrijven.

Dat hoeft niet te betekenen dat Open VLD niet écht van plan is om in actie te schieten voor het klimaat. Voortschrijdend inzicht bestaat, en moet toegejuicht worden. Misschien was Open VLD bang voor het gebrek aan draagvlak, en heeft de partij beseft dat dat draagvlak er nu wel is.

Ik zou Open VLD graag het voordeel van de twijfel geven. Maar feit is dat deze partij al 20 jaar onafgebroken in de federale regering gezeten heeft, waar al die tijd toch bijzonder weinig gerealiseerd is op klimaatvlak.

Ik weet niet zeker of ze het menen met hun klimaatvoorstellen. Of die tijdens mogelijke regeringsonderhandelingen niet opgeofferd worden ten voordele van andere punten. Ik zou Open VLD graag het voordeel van de twijfel geven. Maar feit is dat deze partij al 20 jaar onafgebroken in de federale regering gezeten heeft, waar al die tijd toch bijzonder weinig gerealiseerd is op klimaatvlak. Ook het Climate Action Network (CAN) Europe deelt Open VLD op basis van het stemgedrag in het Europees parlement in bij de “Delayers”, “who believe in the need for climate action, but do not act with the required urgency.”

Zelfs áls ze het menen, zitten de liberalen met het probleem dat ze nog te weinig concrete voorstellen hebben. Kortom, voor een doortastend l;limaatbeleid zou ik voorlopig nog niet op Open VLD rekenen.

De belastingen lopen niet weg, die kunnen we later ook nog verlagen. Maar het klimaat kan niet meer wachten. Het klimaat moet nú gered worden.

Liefste liberale medemensen, u zult dus moeten kiezen. Het is óf groen, óf rechts. Dat is niet iets waar ik blij mee ben, het is een vaststelling.

Ik begrijp dat het niet gemakkelijk is. Maar markten vrij maken en concurrentie stimuleren kunnen we over tien of twintig jaar ook nog. De belastingen lopen niet weg, die kunnen we later ook nog verlagen. Maar het klimaat kan niet meer wachten. Het klimaat moet nú gered worden.

Fout, zult u zeggen. De belastingen moeten nu omlaag, anders gaan er jobs verloren. Kan zijn. Maar denkt u dat een opwarming met meerdere graden geen jobs zal kosten? Denkt u niet dat de gevolgen van global warming veel erger zullen zijn dan die van een hoge belastingvoet? Denkt u niet dat dat nefast zal zijn voor de wereldeconomie, met alle gevolgen van dien?

Ik denk van wel.

Ik garandeer het u: als ik ervan overtuigd zou zijn dat Open VLD de beste garantie was op een doeltreffend klimaatbeleid, dan zou ik er zondag op stemmen.

Ik begrijp dat het niet gemakkelijk is, maar ik garandeer het u: als ik ervan overtuigd zou zijn dat Open VLD de beste garantie was op een doeltreffend klimaatbeleid, dan zou ik er zondag op stemmen. Ik zou vervolgens met pijn in het hart toekijken hoe onze sociale zekerheid verder kapotbespaard wordt, en onze overheidsbedrijven verder geprivatiseerd. Hoe de armsten armer worden en de rijken rijker. En hoe er desondanks een groot gat in de begroting achterblijft. Maar ik zou tenminste kunnen hopen dat het klimaat binnen de perken blijft. En ik zou tegelijk hopen dat er over vijf jaar een linkse partij klaarstaat die een even goed klimaatbeleid voorstelt.

Ik heb het geluk dat ik vandaag niet in die moeilijke situatie zit. Maar ik weet wat ik zou doen.

Van mening verschillen over belastingen en sociale zekerheid is geen schande. Dat is net wat onze democratie draaiende houdt. Maar het klimaat laten ontsporen omdat we te veel van mening verschillen over andere dingen – dat zou onvergeeflijk zijn.