Waar wachten we op?

Op zondag 10 oktober liep ik, net als vele anderen, voor het eerst sinds lang weer mee in een klimaatmars. De boodschap van deze betoging? Ik denk dat we die als volgt kunnen samenvatten. Ons huis staat in brand! Het is geen vijf over twaalf meer maar half één! We moeten nú iets doen! Het is tijd voor drastische maatregelen, die écht iets veranderen. Daarmee bedoelen we echt niet hier en daar een subsidietje voor isolatie, of een vergroening van een wagenpark. Er moeten nu echt wel dingen veranderen.

Er zijn vijf Belgische politieke partijen waarvan het partijbestuur beslist heeft dat ze het eens zijn met de boodschap van deze betoging

Samen met mij liepen zondag vijf politieke partijen mee: PVDA, Ecolo, Groen, PS en Vooruit. En dan bedoel ik niet dat er sommige leden van die partijen op eigen initiatief meeliepen in de betoging – dat lijkt me evident. Nee, ik bedoel dat de partijen zelf aanwezig waren, compleet met vlaggen, tenten, politieke kopstukken en alles wat je wilt. Met andere woorden, er zijn vijf (!) Belgische politieke partijen waarvan het partijbestuur beslist heeft dat ze het eens zijn met de boodschap van deze betoging, in die mate dat ze het nuttig vonden om als partij mee te lopen.

Met vijf partijen kun je toch al wat gedaan krijgen, zou je denken.

De Back to the Climate-mars in Brussel op 10 oktober 2021 (foto DimiTalen). De gele vlaggen en ballonnen zijn van Amnesty International, maar de rode en groene vertegenwoordigen politieke partijen.

Incontournable

Toegegeven, op de PS na zijn dit niet direct de grootste partijen van het land. Maar toch. In de parlementen van het Brussels Gewest, het Waals Gewest, en de Franse Gemeenschap hebben deze partijen samen een absolute meerderheid! Ze kunnen met andere woorden om het even welke wet zonder problemen door het parlement krijgen – op voorwaarde dat ze onderling overeenkomen natuurlijk. In de federale Kamer hebben ze 61 van de 150 zetels. Geen meerderheid, maar genoeg om – samen – incontournable te zijn, zoals dat dan heet. Genoeg om tegen de andere partijen te zeggen: ofwel regeer je met het Vlaams Belang, ofwel hou je rekening met onze klimaateisen. Opnieuw, op voorwaarde dat ze aan hetzelfde zeel trekken.

In de parlementen van het Brussels Gewest, het Waals Gewest, en de Franse Gemeenschap hebben deze partijen samen een absolute meerderheid!

Maar is dat dan zo moeilijk? Toevallig of niet gaat het hier over vijf linkse partijen. Vijf partijen die het erover eens zullen zijn dat klimaatbeleid ook sociaal moet zijn. Die de kloof tussen arm en rijk minder diep willen maken. Die liever de rijken zullen belasten dan te besparen ten koste van de armen. Vijf partijen die niet bij hoogdringendheid confederalisme willen invoeren of een ander soort staatshervorming willen doorvoeren. Vijf partijen die, kortom, toch wel genoeg raakvlakken zouden moeten hebben om min of meer overeen te komen.

Zeker, er zijn ook verschillen, maar die zijn er altijd. De voornaamste hindernis is waarschijnlijk dat de PVDA als te extreem, te radicaal beschouwd wordt. Dat ze zich volgens sommigen onvoldoende distantieert van dictatoriale communistische regimes in het buitenland. Dat zou kunnen, ik wil mij daar hier niet over uitspreken, ook omdat ik onvoldoende op de hoogte ben. Maar ik heb deze partij in elk geval nog nooit zélf horen pleiten voor iets dat tegen onze democratische rechtsstaat ingaat. Ik geloof niet dat dit een partij is die de democratie wil afschaffen of censuur of dictatuur invoeren. Kun je daar dan niet mee samenwerken als linkse partij?

De regering-Wilmès had ook niet in haar regeerakkoord staan dat ze mensen zou verbieden om bij elkaar op bezoek te gaan, maar ze deed het toch. Omdat het nodig was.

Misschien wordt de PVDA op nog andere vlakken te extreem of te populistisch bevonden. Maar: daar hoef je allemaal niet in mee te gaan. De PVDA is wél een partij die een sociaal klimaatbeleid wil. Dus als je dit inderdaad de hoogste prioriteit van deze tijd vindt – wat toch wel de boodschap was van de klimaatmars – kun je daar dan niet mee samenwerken?

Of kun je niet op zijn minst geloofwaardig dreigen om dat te doen? Laten we niet vergeten dat ook de meeste andere partijen in ons land erkennen dat de klimaatcrisis een urgent probleem is waartegen dringend maatregelen genomen moeten worden. Is het dan niet mogelijk om te zeggen: begin er aan, nu, vandaag, met ons, tenzij je liever hebt dat we met de communisten samenwerken?

Een delegatie van Vooruit op de klimaatmars van 10 oktober 2021 (foto DimiTalen)

Actie

Vier van de partijen die zondag mee protesteerden tegen het schandalige gebrek aan klimaatbeleid in ons land (en de rest van de wereld) maken deel uit van de federale regering van datzelfde landje én die van het Brussels Gewest. Twee ervan zitten in de Waalse regering.

Is er dan echt niet méér mogelijk dan eisen dat vanaf 2026 de gesubsidieerde salariswagens van gegoede Belgen op (niet noodzakelijk groene) elektriciteit rijden? Kunnen we dan niet méér bereiken dan een bescheiden vliegtaks?

Zeker, we zijn maar een klein landje en onze uitstoot – hoewel hoog – is verwaarloosbaar op wereldniveau. Maar we kunnen wel een voorbeeldrol spelen, dat heeft ons land al eerder met succes gedaan.

En ja, deze federale regering met haar recentste begroting is zeker een verbetering tegenover vroeger. Maar nog eens: we zitten in een acute wereldwijde crisis. Mag het dan niet iets sneller gaan?

Regeerakkoord

Ja maar, hoor ik u zeggen. We hebben een regeerakkoord. We kunnen niet zomaar wetten stemmen die niet in het regeerakkoord staan!

Sorry, maar dat is bullshit. Natuurlijk kan dat wel. We zitten in een ongeziene wereldwijde crisis. De regering-Wilmès had ook niet in haar regeerakkoord staan dat ze mensen zou verbieden om bij elkaar op bezoek te gaan, maar ze deed het toch. Omdat het nodig was. Omdat we in een ongeziene wereldwijde crisis zaten.

“We weten wel wat we moeten doen, maar we weten niet hoe we daarna nog verkozen moeten geraken.” Welnu, ik zal het u zeggen, mijnheer Tobback: door samen te werken.

Ja maar, een wisselmeerderheid, dat zorgt voor ambras in de regering! Tja. Als je als partij vindt dat het klimaat geen regeringscrisis waard is, waarom ga je dan mee betogen? Is de tijd van de voorzichtige, politiek verantwoorde, geleidelijke verbetering niet een beetje voorbij intussen?

Ja maar, hoor ik Bruno Tobback nog zeggen. We weten wel wat we moeten doen, maar we weten niet hoe we daarna nog verkozen moeten geraken. Welnu, ik zal het u zeggen, mijnheer Tobback: door samen te werken. Als één minister een onpopulaire klimaatmaatregel invoert, riskeert die daar inderdaad voor afgestraft te worden. Maar als je zoiets met vijf partijen doet? Als je de christendemocraten, liberalen en/of de N-VA kunt dwingen om erin mee te gaan? Alle Belgen zullen heus niet zomaar voor het Vlaams Belang gaan stemmen in 2024. Een deel wel, maar de meesten niet. De meesten zullen wel beseffen dat dit nodig is.

Kartel

Weet u wat, mijnheer Tobback? Vorm in 2024 een kartel met de vijf partijen die zondag meebetoogden. Een Klimaatkartel – het klinkt nog goed ook. En trek naar de kiezer met één enkele belofte: een sociaal maar effectief klimaatbeleid. Ik heb geen glazen bol, en er is niets dat garandeert dat elke partij op zich daar groter van zal worden. Maar ik geef u op een briefje dat het Klimaatkartel als grootste partij uit de bus zal komen in Brussel, Wallonië en België. Niet iedereen zal herverkozen worden, maar het kartel zal er staan. En het zal aan zet zijn om drie regeringen te vormen.

Misschien zelfs vier regeringen, als de score in Vlaanderen goed genoeg is. In het huidige Vlaams Parlement hebben Groen, Vooruit en PVDA samen immers meer dan 1 op 4 zetels in handen. Minder dan de N-VA, maar niet zóveel minder. Mits een goede campagne maakt het kartel kans om ook in Vlaanderen de grootste partij te worden.

Vorm in 2024 een kartel met de vijf partijen die zondag meebetoogden, en trek naar de kiezer met één enkele belofte: een sociaal maar effectief klimaatbeleid.

Centrumrechts

Let wel: ik wil de overige partijen zeker niet verwijten dat ze niet op de klimaatmars waren – integendeel. Het is niet ongebruikelijk dat regeringspartijen beleid voeren in plaats van te betogen tegen de afwezigheid van beleid. En als je al jarenlang zulk beleid mee tegenhoudt of in elk geval niet als prioritair beschouwt, is het maar eerlijk om ook niet mee te lopen in een klimaatmars.

Zoals ik al zei: ook de liberalen, de N-VA en zelfs de christendemocraten erkennen tegenwoordig dat het klimaatprobleem reëel is en dringend aangepakt moet worden. Dat is rijkelijk laat, maar beter laat dan nooit.

Ik hoop dat ook deze partijen stilaan werk zullen maken van een echt klimaatbeleid dat die naam waardig is, zodat ook Vlaanderen eindelijk zijn steentje kan bijdragen. En ik hoop dat de verkiezingen in 2024 gewonnen zullen worden door de partijen die hier het hardst in durven doorduwen – welke dat op dat moment ook zullen zijn.

Maar het goede nieuws is dat de rest van het land daar niet op hoeft te wachten. De vijf partijen die op 10 oktober een duidelijk standpunt innamen, kunnen nú in actie komen.

The time is now

The time is now, zoals Vooruit zelf al vermeldde op haar spandoek. Stop dus met het negeren van de belangrijke partner die de PVDA is, en stop met achter de rechtse partijen aan te lopen als een underdog die al blij mag zijn dat hij überhaupt iets te zeggen heeft. Er zijn wel degelijk heel wat politici die vinden dat er nú iets moet gebeuren. En er zijn er weinig die dat nog echt durven tegenspreken. Dus. Waar wachten we op?

Over mensen en bomen en BTW

Beste John Crombez,

Stemmen van CD&V, N-VA, Vlaams Belang: u mag ze allemaal hebben wat mij betreft. Maar op mijn stem hoeft u op 26 mei niet te rekenen.

Ik heb met veel interesse het interview in De Morgen gelezen waarin u antwoordt op vragen van lezers. Ik heb altijd sympathie voor u gehad, al van voor uw aantreden als sp.a-voorzitter. U maakt soms fouten, wat het moeilijk maakt om echt een grote fan te zijn, maar ik ben ervan overtuigd dat u het goed voorheeft met Vlaanderen en België. Ik wens u en uw partij dan ook een goed verkiezingsresultaat toe. Stemmen van CD&V, N-VA, Vlaams Belang: u mag ze allemaal hebben wat mij betreft. Maar op mijn stem hoeft u op 26 mei niet te rekenen.

Geloofwaardigheid

John Crombez – foto Joseph Castelein [CC BY 3.0 (licentie)] (Wikimedia)

Ten eerste heeft uw partij, zoals u zelf ook toegeeft, de laatste tijd een geloofwaardigheidsprobleem. Het is mij niet duidelijk wat de partij precies van plan is en hoe ze dat wil bereiken. Er lijkt geen duidelijke lijn of strategie te zitten achter de standpunten die uw partijleden verkondigen. Wat u zegt is niet wat Hans Bonte of Bruno Tobback zegt. Daardoor lijkt het dat de partij niet weet wat ze wil. Maar anderzijds vraag ik me af of we dat niet net moeten toejuichen. Men kan de sp.a-leden in elk geval niet verwijten dat ze blindelings het standpunt van de partijtop napraten, netjes afgelezen van debatfiches – zoals de leden van andere partijen wel eens verweten wordt.

Koopkracht en klimaat

Maar de tweede reden is wat mij betreft veel belangrijker. Op de vraag hoe u de groei van de koopkracht wil verzoenen met de strijd tegen de klimaatverandering, is het eerste wat u antwoordt – vóór het isoleren van huizen, wat ik wel een goed antwoord vind – dat de BTW op elektriciteit omlaag moet.

Ik begrijp wel waarom u dat zegt. Opnieuw, ik ben ervan overtuigd dat u het goed bedoelt. Talloze mensen hebben moeite om hun facturen te betalen, en u wil vermijden dat zij er nog verder op achteruitgaan door een ondoordacht klimaatbeleid. Ik begrijp het wel.

Maar in welk universum is het verlagen van de BTW op elektriciteit een maatregel die koopkracht en klimaatbeleid verzoent? Het is een maatregel die de koopkracht verhoogt, ten koste van het klimaat. Als elektriciteit goedkoper wordt, wordt er nog meer verbruikt, dat is elementaire economie.

U zou kunnen zeggen dat u de elektriciteitsprijs wil verlagen enkel voor de laagste inkomens, en tegelijk een andere maatregel voorstellen om de (beperkt) negatieve klimaatimpact hiervan te compenseren. Maar dat doet u niet.

Bomen en mensen

En dit is geen toevallige vergissing, het lijkt een constante binnen uw partij. Jinnih Beels zei enkele maanden geleden in De Zondag: “Wij willen eerst de mensen doen groeien, en daarna de bomen.” Naast het feit dat het herleiden van een klimaatbeleid tot ‘bomen’ een onjuiste en weinig respectvolle weergave is, kan ik me niet van de indruk ontdoen dat zowel u als mevrouw Beels een belangrijk punt over het hoofd zien: eerst de mensen helpen en daarna het klimaat is geen optie meer. Alles wat eindigt op “en daarna het klimaat” is geen optie meer.

Eerst de mensen helpen en daarna het klimaat is geen optie meer. Alles wat eindigt op “en daarna het klimaat” is geen optie meer.

Volgens het IPCC moet de wereldwijde netto-uitstoot van broeikasgassen tegen 2030 met 45% gedaald zijn als we de opwarming van de aarde onder 1.5 °C willen houden. Dat is nog een jaar of elf. Ongeveer twee legislaturen, om het in politieke termen te verwoorden. We hadden natuurlijk ook dertig jaar geleden kunnen beginnen, en alles rustig en geleidelijk aanpakken, maar dat is niet gebeurd.

Als we nu prioriteit geven aan ‘de mensen’ – hoe goedbedoeld ook – en een klimaatbeleid verder uitstellen tot we eerst de armoedeproblemen hebben opgelost, dan komen we te laat. Dan kunt u misschien nog een paar decennia de situatie van ‘de mensen’ verbeteren, maar daarna begint de klimaatopwarming uit de hand te lopen – op dat moment zal dit proces onomkeerbaar en zelfversterkend geworden zijn – en zal de situatie van diezelfde mensen, en van hun nakomelingen, er zwaar op achteruit gaan. Het zullen ook dan vooral de zwaksten onder ons zijn die de pijn zullen voelen. Op dat moment, mijnheer Crombez, zult u – of uw opvolgers – hen niet meer kunnen helpen, ondanks uw goede bedoelingen.

Het zullen ook dan vooral de zwaksten onder ons zijn die de pijn zullen voelen. Op dat moment, mijnheer Crombez, zult u hen niet meer kunnen helpen, ondanks uw goede bedoelingen.

Het zal allicht uw probleem niet meer zijn, mijnheer Crombez. Maar het zal wel een probleem zijn. Een groot probleem, voor miljoenen mensen. Ik heb te veel respect voor u om te denken dat dat u niets kan schelen. Als u erover nadenkt, mijnheer Crombez, dan denk ik dat u zich dit ook zult aantrekken. Dat dit u even woedend zal maken als al het onrecht dat u vandaag probeert op te lossen.

Prioriteiten

Ik denk dat sp.a eigenlijk wel beseft dat er dringend iets moet gebeuren. Dat hebt u alvast voor op pakweg de N-VA. Ik zie ook heel wat goede klimaatvoorstellen in uw programma. Maar toch ligt de prioriteit van uw partij nog steeds elders. Gezien uw verwachte verkiezingsuitslagen zal het niet uw partij zijn die de drijvende kracht wordt achter het volgende regeerakkoord. Als u er al bij betrokken bent, zult u toegevingen moeten doen – veel toegevingen. En dan vrees ik, mijnheer Crombez, dat die klimaatpunten voor uw partij geen breekpunten zullen zijn.

Voor Groen zullen ze dat wel zijn. Daarom gaat mijn stem op 26 mei naar hen. Niettemin hoop ik dat u genoeg stemmen zult halen om samen met Groen in een nieuwe regering te kunnen stappen. Het zou zowel de mensen als ‘de bomen’ ten goede komen.

Veel succes, mijnheer Crombez.